weblog

De Spaarparadox: geld uitgeven tegen de crisis?

alt De Volkskrant publiceerde voorbije woensdag een opiniestuk van econoom en nobelprijswinnaar Paul Krugman. Daarin stelt Krugman het volgende:

"Als je wilt weten waar de crisis vandaan is gekomen, zie het dan als volgt: Het is de wraak van de overvloed aan spaargeld.
Die overdaad is er nog steeds. Sterker, zij is groter dan ooit tevoren, nu verarmde consumenten plotseling de deugd van spaarzaamheid hebben ontdekt en de toename van eigendom, die een uitweg heeft verschaft voor alle grote spaartegoeden, tot een wereldwijd bankroet heeft geleid."

Hiermee verwoordt Krugman de "spaarparadox" van inflatie-econoom John Maynard Keynes: spaarzaamheid is steeds een gezonde impuls voor het individu, maar als tijdens een economische crisis alle individuen tegelijk gaan sparen, dan wordt die alleen maar erger. Vandaar het bizarre advies van veel economen: "let's spend our way to prosperity". Wat Krugman echter niet inziet, en de Keynesiaanse economen met hem, is dat de economische crisis feitelijk niet het probleem, maar de correctie van het probleem is. Hierin ligt dan ook de oplossing van de "spaarparadox".

Het eigenlijke probleem, en de oorzaak van de weerkerende conjunctuurcycli van 'boom' en 'bust', is dat monetaire inflatie (het vergroten van de geldhoeveelheid) gedurende lange tijd de illusie creëert dat er meer welvaart—meer kapitaal—bestaat dan er werkelijk in de economie aanwezig is. Inflatie gaat namelijk steeds gepaard met een kunstmatig lage rentevoet, waardoor het foutieve signaal de wereld wordt ingestuurd dat er relatief veel gespaard kapitaal voorhanden is. Ondernemers maken gebruik van het goedkope geld en de relatief lakse voorwaarden, en gaan leningen aan voor grote projecten op de lange termijn.

Tijdens de 'bust'-fase van de economische cyclus wordt duidelijk dat er een groot tekort bestaat aan kapitale goederen, en leidt de gezonde spaarreflex van de consumenten ertoe dat het zwaartepunt van de economische activiteit zich verplaatst van de fases van de productiestructuur die zich ver van consumptie bevinden (nieuwe fabrieken, olieraffinage, research & development, grootse vastgoedprojecten) naar de fases die zich dichter bij de consumptie bevinden (bijvoorbeeld landbouw en detailhandel). Het resultaat van het crisisproces, en het begin van het herstel, is een productiestructuur die opnieuw in verhouding is tot de vraag van de consumenten en het werkelijk in de economie aanwezige kapitaal.

De spaarparadox is een erg onjuiste, en erg schadelijke notie. Politiek beleid en opgevolgde adviezen die op deze idee gebaseerd zijn leiden namelijk steevast tot de uitputting van gespaard kapitaal. Hierdoor wordt het herstel van de economie steeds langer uitgesteld en lijdt iedereen onder een verregaande verarming van de samenleving. Zoals Ludwig von Mises steeds weer benadrukte, is niet het hardnekkig verderconsumeren, maar integendeel het voorzichtige en vrijwillige sparen het geheim van duurzame welvaartsopbouw:

At the outset of every step forward on the road to a more plentiful existence is saving--the provisionment of products that makes it possible to prolong the average period of time elapsing between the beginning of the production process and its turning out of a product ready for use and consumption. The products accumulated for this purpose are either intermediary stages in the technological process, i.e. tools and half-finished products, or goods ready for consumption that make it possible for man to substitute, without suffering want during the waiting period, a more time-absorbing process for another absorbing a shorter time. These goods are called capital goods. Thus, saving and the resulting accumulation of capital goods are at the beginning of every attempt to improve the material conditions of man; they are the foundation of human civilization. Without saving and capital accumulation there could not be any striving toward non-material ends. (Ludwig von Mises, Human Action)


Voor wie meer wil lezen over de spaarparadox:

> Robert Blumen, Hayek on the paradox of saving
> Frank Shostak, The campaign against cost cutting
> Robert Murphy, Consumers don't cause recessions
> Gerelateerd hieraan is ook George Reisman, Productie versus consumptie

Een economisch beleid gebaseerd het aanhangen van de spaarparadox-doctrine leidt tot inflatie, en ten lange leste tot hyperinflatie. Zie in dat verband volgende artikelen:

> Tuur Demeester, "Inflatie in Frankrijk"

> Gonzalo Lira, "Het Gezicht van Hyperinflatie"


- - Update - -

De spaarparadox is werkelijk alomtegenwoordig vandaag de dag, meestal terug te vinden in de vorm van uitspraken als "geld moet rollen" en "we moeten het consumentenvertrouwen herstellen". Zo vond ik na een korte zoektocht deze idee verwoord in het Financieel Dagblad, Time Magazine, het Algemeen Dagblad (hier nogmaals), op Nu.nl en op RTV Utrecht (Professor Luiten van Zanden), en opnieuw in de Volkskrant.

Ik vond er niet meteen in Vlaanderen (via google news), maar er zijn hier ongetwijfeld ook voorbeelden van te vinden. Als u er eentje vind, stuur gerust door naar tuur [at] rothbard [dot] be. Ik vul hier dan het lijstje verder aan.

- - Update 21/03 - -

Met dank aan Johan Branders, enkele Vlaamse vertolkers van de spaarparadox: Paul de Grauwe (en hier), Gin van Ossel en Peter Vanden Houte.