De Utopische Verleiding
Hans Crombag & Frank van Dun
Uitgeverij Contact - Amsterdam/Antwerpen 1997
278 p. ( ISBN 90 254 2466 x )
Een kritische studie van het utopische syndroom
Het utopisch syndroom steunt op de idee van de goddelijkheid van de mens. Wie daarin gelooft, ziet elke beperking als een affront. Die idee rechtvaardigt ook het verlangen naar verlossing uit de wereld, of, wat per saldo hetzelfde is, het verlangen naar heerschappij en meesterschap over de wereld. Dat de heerschappij over de wereld ook de heerschappij over alle andere mensen impliceert, is een onvermijdelijke consequentie. Haar tirannieke klank hoort de de utopist niet. Hij ontkent immers de realiteit van de anderen als anderen.
De ontkenning van andermans realiteit is de functie van de mythen van de broederschap en de eenheid. Deze mythen staan de utopist toe zichzelf te zien als de universele vader, die verantwoordelijkheid draagt voor de gehele samenleving, of als het universele ego, de belichaming van de gehele mensheid, de authentieke wereldgeest, of hoe de theoretici van de utopie dit ook onder woorden hebben gebracht. 'Wie zichzelf kent, kent het al.' Hoe zou de utopist dan een tiran voor de anderen zijn. Door zichzelf te bevrijden bevrijdt hij iedereen. Dat voor zulk een bevrijding ieder zijn eigenheid, zijn eigendom of particuliere persoonlijkheid moet opgeven, is geen bezwaar: eigenheid is beperking.
De utopische paradox
Wat blijft er evenwel over van het menselijke geluk in zo'n voorgeprogrammeerde wereld waar elk risico op frustratie uitgebannen is? Wie kan zich daar nog van zijn geluk bewust zijn? Daarin schuilt de utopische paradox, dat de beoogde verwezenlijking van het geluk ten koste van de mogelijkheid tot geluksbeleving en zelfbewustzijn gaat.
La tentation utopique.
Ce livre présente une critique des présupposés psychologiques et religieux des utopies libératrices et des utopies ascétiques.
The Utopian Temptation.
This book presents a critique of the psychological and religious presuppositions of utopias of liberation and ascetic utopias.
